خلاصه درس :

یکی از آموزه‌های وحیانی و قرآنی، امید و رجاست. دلیل اینکه امید و رجا یکی از پیام‌های مهم قرآنی است و رهبر معظم انقلاب بارها و بارها روی همین موضوع اصرار و تأکید بر فرهنگ‌سازی آن در متن اجتماع دارند، این است که در آموزه‌های قرآنی، ناامیدی و احساس به بن‌بست رسیدن، نشانه بی‌ایمانی، نشانه کفر و نشانه تهی شدن از پشتوانه اعتقادی و باورهای ملکوتی و قدسی است. در مقابل، امید به آینده داشتن و امیدوار به آینده بودن، نشانه آرامش روحی، نشانه داشتن یک پشتوانه مهم اعتقادی و نشانه یک باور باطنی است.

به همین دلیل قرآن کریم در آیه ۸۷ سوره یوسف این چنین می‌فرماید که یعقوب به فرزندانش خطاب کرد و فرمود: "در این تجسس و تفحص به هیچ وجه و تحت هیچ عنوانی، یأس و ناامیدی را در خودتان نبینید، به دلیل اینکه یأس و ناامیدی نشانه بی‌ایمانی و نشانه کفر است." لازمه این پیام این است که امیدوار بودن و اینکه انسان به آینده دل بسته باشد، نشانه رحمت، نشانه لطف و نشانه یک باور مهم ایمانی خواهد بود.

خصوصیت دوم این است که ناامیدی و یأس به معنای این است که شخص واقعاً از جهل برخوردار است. یأس و ناامیدی و محکوم دانستن خود در برابر فشارهای سیاسی، فشارهای اقتصادی و مشکلات سخت زندگی به معنای این است که شخص واقعاً از نظر بصیرت، از نظر رشد و از نظر کمال بسیار عقب‌مانده است و نمی‌تواند افق روشن آینده را درست لحاظ و تصور کند. اما در مقابل، امید به آینده داشتن، افق تاریک آینده را روشن دیدن و بستر را برای عبور از مشکلات برای خود فراهم دیدن، نشانه این است که شخص از معرفت بسیار بالایی برخوردار است. نشانه بر این است که شخص از شناخت و معرفت بسیاری نسبت به عالم هستی و پیچیدگی‌های در عالم هستی برخوردار است.

لذا وجود مقدس امیرالمؤمنین وقتی می‌خواهد افراد را مقابل هم قرار دهد، می‌فرماید: "الفقیه کل الفقیه". اگر شما می‌خواهید فرهیختگی در جامعه پیدا کنید، اگر می‌خواهید شخص بصیری را پیدا کنید که با عالم اسرار هستی آشنا باشد، آن کسی است که دائماً پیام یأس را در جامعه ترویج نمی‌کند، ناامیدی را در جامعه ترویج نمی‌کند، بلکه افق را در برابر مردم روشن و برای مردم بسیار باز می‌بیند. اگر شما بخواهید فرد بصیر و بامعرفت را پیدا کنید، ببینید چه کسی در مردم روحیه و امیدواری نسبت به آینده را نشان می‌دهد.

لازمه کلام امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام این است که کسی که با این نگاه به زندگی نگاه نمی‌کند، کسی که در برابر بحران‌ها خودش را محکوم به شکست و بن‌بست می‌بیند، گواهی بر این است که او از نظر بصیرت و از نظر معرفت کمبود خواهد داشت.

ویژگی سوم از آموزه‌های وحیانی در مسئله امید و امیدواری، در مسئله اینکه انسان آینده را در برابر خودش روشن ببیند و محکوم بحران‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی نشود، این است که کسانی که امیدوار هستند، همیشه زندگی را آباد می‌بینند. کسانی که در برابر بحران‌ها خودشان را محکوم نمی‌بینند و خود را در بن‌بست نمی‌بینند، همیشه زندگی را همراه با نشاط کامل و انبساط کامل رقم می‌زنند. اما آن دسته و آن طبقه از گروه اجتماع وقتی در برابر فشارهای سخت دشمن قرار می‌گیرند، اعم از اینکه فشارهای نظامی باشد یا فشارهای سیاسی باشد یا فشارهای اقتصادی، وقتی که محکوم آن بحران می‌شوند، معنی این سخن این است که با دست خودشان خانه را بر سر خودشان خراب می‌کنند، با دست خودشان دارند دست به انتحار و خودکشی می‌زنند.

لذا امام امیرالمؤمنین وقتی می‌خواهد ناامیدی را توصیف بفرماید، می‌فرماید: "اعظم البلاء انقطاع الرجاء". بزرگترین مصیبت در جامعه آنجایی شروع می‌شود که مردم آن جامعه، ملت یک کشور و افراد و اشخاص یک جامعه وقتی در برابر بحران‌ها قرار می‌گیرند، احساس بکنند راهی برای عبور از آن بحران وجود ندارد و خودشان را ناامید ببینند. اینها کسانی هستند که با دست خودشان برای خودشان مصیبت به وجود می‌آورند.

لذا به دلیل همین آموزه‌های وحیانی است که رهبر معظم انقلاب دائماً تلاش می‌کند این ادبیات امید و امیدواری را در متن جامعه و فرهنگ جامعه قرار دهد. امیدواریم خداوند متعال به همه ما روحیه امید و امیدواری به خصوص در شرایط موجود عنایت کند.

ان شاءالله در این درس در مورد امید و رجاء در آموزه های دینی به صورت مفصل بحث خواهد شد.